IBM prezentuje najmniejszy chip świata. Zaczyna się era 0,7 nm

Najmniejszy chip świata ma teraz logo IBM. 25 czerwca 2026 roku firma ogłosiła pierwszą w historii technologię półprzewodnikową o skali poniżej 1 nanometra: tranzystory nowego układu powstały w węźle 0,7 nm, czyli 7 angstremów. Dla porównania ludzka czerwona krwinka ma około 7000 nanometrów średnicy — jest więc mniej więcej 10 000 razy większa od pojedynczego węzła nowej konstrukcji.

Na chipie wielkości paznokcia inżynierowie IBM zmieścili blisko 100 miliardów tranzystorów, czyli niemal dwukrotnie więcej niż w głośnym układzie 2 nm zaprezentowanym przez firmę w 2021 roku. Według IBM nowa technologia oferuje do 50% wyższą wydajność albo do 70% lepszą efektywność energetyczną względem generacji 2 nm — w zależności od tego, który parametr zostanie potraktowany priorytetowo.

Kluczem do zejścia poniżej bariery 1 nm jest nowa architektura o nazwie nanostack. Zamiast wyłącznie pomniejszać tranzystory w dwóch wymiarach, IBM układa je warstwowo w pionie, w procesie tzw. sekwencyjnej integracji 3D. Warstwy łączone są ultracienkim spoiwem dielektrycznym, a ponieważ każda z nich powstaje osobno, może wykorzystywać inny materiał kanału — to pozwala niezależnie stroić wydajność i pobór mocy poszczególnych tranzystorów.

Co ważne, nie mówimy o czysto teoretycznym koncepcie. IBM potwierdził eksperymentalnie działanie konstrukcji, budując sprawny inwerter CMOS — podstawowy blok logiki cyfrowej — o oczekiwanej charakterystyce przełączania. W badaniach zaprezentowanych na sympozjum VLSI 2026 firma wykazała też, że nanostack pozwala zwiększyć gęstość pamięci SRAM o około 40%, co ma szczególne znaczenie dla „pamięciożernych” obciążeń związanych ze sztuczną inteligencją. Prace prowadzone są w ośrodku badawczym w Albany w stanie Nowy Jork, we współpracy m.in. z ASML, Lam Research, Tokyo Electron i SCREEN przy procesach litografii High NA EUV.

Ogłoszenie wpisuje się w wyścig o podtrzymanie prawa Moore'a w czasach, gdy klasyczne skalowanie tranzystorów zbliża się do fizycznych granic. Tydzień wcześniej Intel informował, że nowa generacja jego procesu 18A, wytwarzającego układy klasy 1,8 nm, weszła w fazę produkcji próbnej. IBM celuje znacznie dalej, ale trzeba pamiętać o charakterze tej firmy: nie produkuje ona masowo komercyjnych chipów logicznych, lecz rozwija architektury i licencjonuje je partnerom — wcześniej korzystały z nich m.in. Samsung i japoński Rapidus. Dyrektor działu badań IBM, Jay Gambetta, nazwał nowość „przełomowym momentem w informatyce”, zastrzegając zarazem, że plan komercjalizacji nanostacka nie został jeszcze ujawniony.

Firma szacuje, że produkcja mogłaby ruszyć w ciągu około pięciu lat — poprzedni układ 2 nm, pokazany w 2021 roku, dopiero teraz zbliża się do produkcji wolumenowej. Na procesory w litografii 0,7 nm przyjdzie więc poczekać. Dziś szczytem technologii dostępnej dla klientów pozostają układy wytwarzane w procesach klasy kilku nanometrów — poniżej wybrane topowe procesory z naszej oferty.